Friday, 2 December 2016

लर्न, अन-लर्न व रि-लर्न ही त्रिसूत्री शिक्षकांसाठी महत्त्वाची: डॉ. बी. एम. हिर्डेकर



Dr. B.M. Hirdekar at DoT orientation programme. In photo also seen Dr. A.K. Sahoo, Dr. J.S. Bagi and Dr. P.D. Patil.
शिवाजी विद्यापीठात शिक्षकांसाठी ओरिएंटेशन प्रोग्रॅमला प्रारंभ
  कोल्हापूर, दि. २ डिसेंबर: बदलत्या शिक्षणप्रवाहात टिकण्यासाठी शिक्षकांनी संशोधनावर लक्ष केंद्रित करून समाजाचे प्रश्न सोडवताना लर्न, अन-लर्न व रि-लर्न या त्रिसूत्रीचा अवलंब करणे काळाची गरज आहे, असे प्रतिपादन शिवाजी विद्यापीठाचे माजी परीक्षा नियंत्रक व ज्येष्ठ शिक्षणतज्ज्ञ प्रा.(डॉ.) बी. एम. हिर्डेकर यांनी आज येथे केले. शिवाजी विद्यापीठाच्या तंत्रज्ञान अधिविभागात शिक्षकांसाठी आयोजित चार आठवड्यांच्या ओरिएंटेशन प्रोग्रॅमच्या उद्घाटन प्रसंगी ते बोलत होते. तंत्रज्ञान अधिविभागाचे संचालक डॉ. जयदीप बागी अध्यक्षस्थानी होते.
डॉ. हिर्डेकर म्हणाले, नवीन पिढीचे विद्यार्थी स्मार्ट असून प्राध्यापकांनी देखील आता स्मार्ट झाले पाहिजे. जगात टिकण्याकरिता शिक्षण हाच एकमेव मार्ग असून त्याकरिता सातत्याने ज्ञानलालसा जागृत ठेवली पाहिजे. सातत्यपूर्ण निरंतर शिक्षणाचा अवलंब करून नाविन्यपूर्ण संशोधनाचा वापर समाजातले प्रश्न सोडविण्याकरिता करावा. लर्निंग सर्कल्स स्थापन करून विद्यार्थी व शिक्षकांनी नवीन ज्ञान निर्माण केले पाहिजे. शिक्षण क्षेत्र डेडिकेशन, कमिटमेंट व डिव्होशन या तीन मूल्यांवर आधारित असल्याने जगाला प्रभावित करण्याचे सामर्थ्य शिक्षण क्षेत्रात पर्यायाने शिक्षकांच्यात आहे. मात्र त्यासाठी शिक्षकांनी आपल्या प्रगतीचा आलेख चढता ठेवावा, असा सल्ला त्यांनी या प्रसंगी दिला.
तंत्रज्ञान आधिविभागाने हा ओरिएन्टेशन प्रोग्रॅम विद्यापीठात आयोजित करून प्राध्यापकांना पदोन्नतीसाठी संधी निर्माण करून दिली, या पुढाकाराचेही डॉ. हिर्डेकर यांनी कौतुक केले.
डॉ. बागी यांनी शिक्षकी पेशा पवित्र आहेच, पण तो तितकाच कठीण व जवाबदारीचा असल्याने शिक्षकांनी स्वतःला अद्ययावत ठेवणे गरजेचे असल्याचे अध्यक्षीय मनोगतात सांगितले. या ओरिएन्टेशन प्रोग्रॅममध्ये मार्गदर्सन करणाऱ्या सुमारे चाळीस दिग्गजांच्या अनुभवाचा शिक्षकांनी लाभ करून घ्यावा, असे आवाहनही त्यांनी केले.
समन्वयक डॉ. पी. डी. पाटील यांनी प्रास्ताविक केले. प्रा. इराण्णा उडचाण यांनी परिचय करून दिला. प्रशासकीय समन्वयक प्रा. (डॉ.) ए. के. साहू यांनी आभार मानले. यावेळी पर्यावरण अभ्यासक मिलिंद पगारे, समन्वयक यांच्यासह विविध महाविद्यालयांचे ५० हून अधिक शिक्षक उपस्थित होते. २९ डिसेंबरला या उपक्रमाचा समारोप होईल.

चार आठवड्यांचा भरगच्च उपक्रम
या ओरिएंटेशन प्रोग्रॅमला विद्यापीठ अनुदान आयोगाची मान्यता असून तो चार आठवडे चालणार आहे. सावित्रीबाई फुले पुणे विद्यापीठाच्या मनुष्यबळ विकास केंद्राद्वारे शिवाजी विद्यापीठातील तंत्रज्ञान अधिविभागात याचे आयोजन करण्यात आले आहे. विद्यापीठातील अधिविभागांतील तसेच वरिष्ठ महाविद्यालयातील प्राध्यापकांसाठी स्वतंत्रपणे कोर्स तयार केला असून हे सत्र २९ डिसेंबरपर्यंत चालेल. उच्च शिक्षणातील संशोधन व त्या अनुषंगाने येणारे महत्वाचे विषय, नैतिकता, पर्यावरण, प्राध्यापकांच्या सेवेच्या अनुषंगाने येणारे विविध मुद्दे, आंतरशाखीय संशोधन, कायदाविषयक जागरूकता, संशोधन पद्धती, संवाद कौशल्ये, माहिती तंत्रज्ञानाचा वापर, सूक्ष्म अध्यापन या व अशा अनेक विषयांवर त्या त्या विषयांतील तज्ज्ञ मार्गदर्शन करणार आहेत.

Thursday, 1 December 2016

शिवाजी विद्यापीठाचे पोर्ट्समाऊथ व वॉलन्गॉन्ग विद्यापीठांशी आंतरराष्ट्रीय सामंजस्य करार

महाराष्ट्रातील ‘यंग, बोल्ड व डायनॅमिक’ विद्यापीठाशी जोडले गेल्याचा आनंद: प्रा. पाल अहलुवालिया



 
पोर्ट्समाऊथ विद्यापीठाचे प्र-कुलगुरू प्रा. पाल अहलुवालिया

ऑस्ट्रेलियाच्या वॉलन्गॉन्ग विद्यापीठाच्या दुबई कॅम्पसचे प्रा. विजय परेरा.

कोल्हापूर, दि. १ डिसेंबर: शिवाजी विद्यापीठाशी सामंजस्य करार करून महाराष्ट्रातील एका अत्यंत यंग, बोल्ड आणि डायनॅमिक विद्यापीठाशी संबंध जोडले गेल्याचा आनंद मोठा आहे, अशा शब्दांत यु.के. स्थित पोर्ट्समाऊथ विद्यापीठाचे प्र-कुलगुरू प्रा. पाल अहलुवालिया यांनी आपल्या भावना व्यक्त केल्या.
पोर्ट्समाऊथ विद्यापीठ, यु.के. आणि वॉलन्गॉन्ग विद्यापीठ, ऑस्ट्रेलिया (दुबई कॅम्पस) या विद्यापीठांशी शिवाजी विद्यापीठाचे सामंजस्य करार आज सकाळी करण्यात आले. त्यावेळी ते बोलत होते. कुलगुरू डॉ. देवानंद शिंदे, वॉलन्गॉन्ग विद्यापीठाच्या दुबई कॅम्पसचे प्रा. विजय परेरा यावेळी प्रमुख उपस्थित होते.
पोर्ट्समाऊथ विद्यापीठाचे संयुक्त संशोधन केंद्र शिवाजी विद्यापीठाच्या कॅम्पसवर उभे करण्याबाबत उभय विद्यापीठांनी तत्त्वतः मान्यता दिली असल्याचे सांगून प्रा. अहलुवालिया म्हणाले, शिवाजी विद्यापीठाने संशोधन प्रकल्पांसह संशोधन पत्रिकांतून प्रकाशित केलेले शोधनिबंध अत्यंत उल्लेखनीय आहेत. कुलगुरू डॉ. शिंदे यांच्या नेतृत्वाखाली विद्यापीठातील प्राध्यापक, संशोधकांनी चालविलेली कामगिरीही लक्षणीय आहे. काल येथील प्राध्यापकांशी झालेल्या चर्चेतून विज्ञानाबरोबरच सामाजिक विज्ञान, भाषा आदी विद्याशाखांमधील संशोधनासाठीची अनेक सामायिक क्षेत्रे सामोरी आली. या विषयांवर पोर्ट्समाऊथ विद्यापीठ आणि शिवाजी विद्यापीठ विविध आघाड्यांवर एकत्रित काम करू शकते. संयुक्त संशोधनाच्या अनेक शक्यता व संधी त्यातून पुढे येतील.
वॉलन्गॉन्ग विद्यापीठाचे प्रा. विजय परेरा म्हणाले, आजचा सामंजस्य करार हा ऑस्ट्रेलियन वॉलन्गॉन्ग विद्यापीठाच्या केवळ दुब कॅम्पसपुरता मर्यादित नसून या विद्यापीठाशी संलग्नित सर्व कॅम्पसशी संबंधित असेल. त्यामुळे संशोधन व शैक्षणिक सहकार्याच्या अमर्याद संधी दोन्ही विद्यापीठांसाठी याद्वारे खुल्या झाल्या आहेत. त्याचा दोन्ही विद्यापीठांना मोठा लाभ होणार आहे. दुबई, ऑस्ट्रेलिया, यु.के. व भारत या देशांतील शैक्षणिक व संशोधकीय परस्परसंबंध दृढ होण्यास मदत होईल.
कुलगुरू डॉ. देवानंद शिंदे यांनी शिवाजी विद्यापीठाचे एकाच वेळी दोन आंतरराष्ट्रीय विद्यापीठांशी प्रथमच सामंजस्य करार होत असल्याबद्दल समाधान व्यक्त केले. ते म्हणाले, पोर्ट्समाऊथ विद्यापीठाचे संशोधन केंद्र शिवाजी विद्यापीठ कॅम्पसवर उभे करण्यास उभय पक्षांनी तत्त्वतः मान्यता दिली असून त्या दिशेने टप्प्याटप्प्याने वाटचाल करण्यात येणार आहे. या सामंजस्य कराराद्वारे या विद्यापीठांमधील विज्ञान, मानव्यविद्या, सामाजिक विज्ञान, भाषा या विद्याशाखांमध्ये परस्पर सहकार्य संबंध प्रस्थापित होतील. या विद्यापीठांमधील शिक्षक, संशोधक आदानप्रदान, संयुक्त संशोधन प्रकल्प, संयुक्त शोधनिबंध प्रकल्प आदींसह इतर अनेक प्रकल्प भविष्यात हाती घेणे शक्य होणार आहे.
यावेळी सामंजस्य करारांवर शिवाजी विद्यापीठाकडून कुलसचिव डॉ. व्ही.डी. नांदवडेकर यांनी तर पोर्ट्समाऊथ विद्यापीठातर्फे प्र-कुलगुरू प्रा. अहलुवालिया आणि वॉलन्गॉन्ग विद्यापीठातर्फे प्रा. परेरा यांनी स्वाक्षरी केल्या.
यावेळी विद्यापीठाचे बीसीयुडी संचालक डॉ. डी.आर. मोरे, परीक्षा नियंत्रक महेश काकडे, प्रभारी वित्त व लेखाधिकारी अजित चौगुले, आयक्यूएसीचे संचालक डॉ. आर.के. कामत, आंतरराष्ट्रीय समन्वय कक्षाचे संचालक डॉ. ए.व्ही. घुले यांच्यासह प्रा. पी.ए. अत्तार, प्रा. विजय ककडे, प्रा. विजय फुलारी, प्रा. पी.एस. पाटील, प्रा. वासंती रासम, प्रा. ज्योती जाधव, डॉ. जे.एस. बागी यांच्यासह प्रशासकीय अधिकारी उपस्थित होते.

Saturday, 26 November 2016

गरजांवर आधारित अभ्यासक्रमांची निर्मिती केल्यास

दूरशिक्षणाचे भवितव्य उज्ज्वल: डॉ. बी.एम. हिर्डेकर




शिवाजी विद्यापीठात एकदिवसीय दूरशिक्षणविषयक परिसंवाद उत्साहात


कोल्हापूर, दि. 26 नोव्हेंबर: गुणवत्तेच्या बाबतीत तडजोड न करता विद्यार्थ्यांच्या, शिक्षणेच्छुक नागरिकांच्या गरजांवर आधारित अभ्यासक्रमांची निर्मिती केल्यास दूरशिक्षणाचे भवितव्य उज्ज्वल आहे, असे प्रतिपादन ज्येष्ठ शिक्षणतज्ज्ञ व शिवाजी विद्यापीठाचे माजी परीक्षा नियंत्रक डॉ. बी.एम. हिर्डेकर यांनी आज येथे केले.
शिवाजी विद्यापीठाचे दूरशिक्षण केंद्र व शिवाजी युनिव्हर्सिटी ऑफिसर्स वेल्फेअर असोसिएशन (सुनोवा) यांच्या संयुक्त विद्यमाने दूरशिक्षण क्षेत्रातील प्रशासकीय सुधारणा या विषयावरील एकदिवसीय परिसंवादाचे बीजभाषण करताना ते बोलत होते. दूरशिक्षण केंद्राच्या सभागृहात झालेल्या या कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी कुलसचिव डॉ. व्ही.डी. नांदवडेकर होते.
डॉ. हिर्डेकर म्हणाले, माहिती व संवाद तंत्रज्ञानामध्ये होत असलेल्या क्रांतीकारक बदलांमुळे आता पारंपरिक शिक्षण व दूरशिक्षण यांमधील सीमारेषा पुसट होत चालली आहे. किंबहुना, तंत्रज्ञानाच्या सहाय्याने भौगोलिक मर्यादा आपण केव्हाच ओलांडल्या असल्याने दूरशिक्षण ही संज्ञा अधिकच सापेक्ष बनली आहे. या सापेक्षतेचा लाभ घेऊन आपले जागतिक शैक्षणिक संबंध व साहचर्य अधिक वृद्धिंगत करण्याची मानसिकता आपण विकसित करायला हवी. विकसित राष्ट्रांमधील शिक्षण संस्थांनी दूरशिक्षणाच्या माध्यमातून मोठ्या प्रमाणात धन मिळविले. पण, आता हार्वर्ड, एमआयटी तसेच येलसारख्या जागतिक दर्जाच्या विद्यापीठांचा दृष्टीकोन बदलला असून ऑनलाइन दूरशिक्षणाच्या माध्यमातून त्यांचे शेकडो अभ्यासक्रम त्यांनी जगभरातील विद्यार्थ्यांसाठी खुले केले आहेत. तेथील पारंपरिक शिक्षणाचे ऑनलाइन शिक्षणक्रमात रुपांतर करण्यात त्यांनी मोठे यश मिळविले आहे. जगभरातील विद्यार्थी त्यांचा लाभ घेत आहेत.
मोबाईल अप्लीकेशन निर्माण करून त्या माध्यमातून विद्यार्थ्यांना दूरशिक्षणाच्या सर्व सुविधा एकाच प्लॅटफॉर्मवर उपलब्ध करून देण्याची नितांत गरज असल्याचे सांगून डॉ. हिर्डेकर म्हणाले, आज प्रत्येक व्यक्तीच्या हातात स्मार्टफोन आहे. त्याला त्याच्या आवडीचे विषय, स्टडी मटेरिअल अप्लीकेशनच्या माध्यमातून उपलब्ध करून दिले आणि ते वापरण्याची सवय विकसित केली की आपोआपच दूरशिक्षणाचे लाभार्थी वाढतील. दूरशिक्षण क्षेत्रातील सुधारणा या सद्यस्थितीत बहुतांशी तंत्रज्ञानाशी निगडित असून त्यासाठी आय.सी.टी.च्या सक्षम पायाभूत सुविधा, टेक्नो-सॅव्ही स्टाफ, ऑनलाइन अभ्यासक्रम आणि ऑनलाइन इव्हॅल्युएशन, मासिव्ह ऑनलाइन ओपन अभ्यासक्रमांशी (मुक) दूरशिक्षणाची सांगड, खुल्या शिक्षण स्रोतांची उपलब्धता व वापर आदी बाबी आपल्याला कराव्याच लागणार आहेत. डाटा व्यवस्थापन आणि विश्लेषण यांवरच या सुधारणा अधिकतर अवलंबून आहेत. त्यामुळे डाटा व्यवस्थापनावर भर दिला पाहिजे. पारंपरिक विद्यापीठांशी दूरशिक्षण केंद्रे संलग्न असली तरी त्यांना एडमिशन प्रक्रिया, अभ्यासक्रम निर्मिती अशा काही बाबतीत तरी स्वायत्तता देण्याची गरज असल्याचेही डॉ. हिर्डेकर यांनी सांगितले.
भारताला शिक्षणाचा उज्ज्वल वारसा असून ज्यावेळी अन्य देश भाकरीसाठी झगडत होते, त्या काळी जगातील सर्वोत्तम विद्यापीठे भारतात होती, याची आठवणही डॉ. हिर्डेकर यांनी या प्रसंगी करून दिली.
अध्यक्षीय भाषणात कुलसचिव डॉ. व्ही.डी. नांदवडेकर म्हणाले, ज्यांच्यापर्यंत अद्यापही शिक्षण पोहोचलेले नाही, त्यांच्यापर्यंत पोहोचण्याचे दूरशिक्षणाचे उद्दिष्ट आजही बदललेले नाही. वंचितांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी दूरशिक्षणासारखे प्रभावी साधन नाही. त्याला आता तंत्रज्ञानाची जोड देऊन दूरशिक्षण, पारंपरिक शिक्षण, वेब एज्युकेशन अशा शिक्षणाच्या सर्व उपलब्ध माध्यमांचा वापर करून ब्लेंडेड लर्निंगच्या सहाय्याने देशाच्या शिक्षण क्षेत्रातील सकल प्रवेश दर (जी.ई.आर.) वाढविण्यात निश्चितपणे यश प्राप्त करता येईल. त्यासाठी प्रशासकीय व तंत्रज्ञानात्मक सुधारणांबरोबरच दूरशिक्षण संस्था, केंद्रांनी आपल्या सक्षम बाजू (युनिक सेलिंग प्रपोझिशन्स) शोधून त्यांच्या प्रभावी सादरीकरणावर अधिक भर द्यायला हवा. यासंदर्भात जागृती करण्याची गरजही त्यांनी व्यक्त केली.
कार्यक्रमाच्या सुरवातीला सुनोवाचे अध्यक्ष डॉ. एन.पी. सोनजे यांनी परिसंवादाच्या आयोजनामागील भूमिका स्पष्ट केली. दूरशिक्षण केंद्राचे संचालक डॉ. एम.ए. अनुसे यांनी स्वागत, प्रास्ताविक व परिचय करून दिला. जनसंपर्क अधिकारी आलोक जत्राटकर यांनी आभार मानले.
या परिसंवादास रिसोर्स पर्सन म्हणून यशवंतराव चव्हाण महाराष्ट्र मुक्त विद्यापीठाचे परीक्षा नियंत्रक डॉ. अर्जुन घाटुळे, डॉ. ए.एम. गुरव यांच्यासह महाराष्ट्र युनिव्हर्सिटी ऑफिसर्स फोरमचे सरचिटणीस डॉ. दिनेश कांबळे, दूरशिक्षण केंद्राच्या माजी संचालक डॉ. सीमा येवले, डॉ. अरुण भोसले यांच्यासह महाराष्ट्रातील विविध अकृषी विद्यापीठांचे अधिकारी मोठ्या संख्येने उपस्थित होते.